Top 10: De vreemdste vliegtuigen die vandaag de dag vliegen

De Airlander vindt zijn oorsprong in het prototype HAV 304, dat in 2012 voor het eerst vloog voor het LEMV-programma van het Amerikaanse leger. Nadat dat project was afgerond, bracht Hybrid Air Vehicles het toestel terug naar het Verenigd Koninkrijk, waar het werd omgebouwd tot de Airlander 10 en in 2016-2017 testvluchten uitvoerde. De certificering vordert gestaag en het bedrijf streeft naar commerciële exploitatie later dit decennium.

8: Transavia PL-12 Airtruk

De Transavia PL-12 Airtruk blijft een van de meest bizarre vliegtuigen die ooit de lucht in zijn gegaan, met zijn gedrongen romp, dubbele staartboom en steltenachtige onderstel, waardoor hij een excentriek, bijna cartoonesk profiel heeft. Hij ziet er zo vreemd uit dat als je een foto online plaatst, je er zeker van kunt zijn dat er in de commentaren beschuldigingen verschijnen dat het om een AI-generatie gaat.

De Airtruk was een Australisch landbouwvliegtuig dat in de jaren zestig werd ontwikkeld voor het besproeien van gewassen. De compacte voorste romp was een slimme oplossing, ontworpen om het zicht naar beneden te maximaliseren voor piloten die laag boven velden vlogen, terwijl de verhoogde staartbomen de stuurvlakken vrij hielden van stof en vuil.

8: Transavia PL-12 Airtruk

Elk detail van het ontwerp van de Airtruk diende een specifieke agrarische behoefte. De wijd open neus vergemakkelijkte het laden van kunstmest, de eenzitscockpit verbeterde de concentratie van de piloot en het driewielige onderstel zorgde voor stabiliteit op ruwe landelijke landingsbanen. Zelfs het lomp ogende silhouet hielp om een voorspelbare luchtstroom te behouden tijdens operaties op lage snelheid, wat cruciaal is voor veilig en nauwkeurig vliegen.

De Airtruk vloog voor het eerst in 1965 en ging kort daarna in productie. Hij werd ingezet in heel Australië, Nieuw-Zeeland en delen van Azië, waar hij geleidelijk een stille maar trouwe aanhang opbouwde. Hoewel de productie in de jaren tachtig werd stopgezet, vliegen de overgebleven exemplaren nog steeds, een bewijs van het radicaal onorthodoxe ontwerp; er zijn er 138 gebouwd.

7: Airbus BelugaXL

De Airbus BelugaXL ziet er wonderbaarlijk bizar uit dankzij zijn enorm ruime romp. Zijn naam is perfect gekozen: zijn bolle 'voorhoofd' en brede, 'grijnzende' romp geven hem het uiterlijk van een vliegende cartoonwalvis. Het is een aanblik die de nieuwsgierigheid van velen heeft gewekt, vooral van passagiers op de luchthaven Toulouse-Blagnac in Frankrijk, de thuisbasis van de Beluga.

De BelugaXL is ontstaan uit de behoefte van Airbus om zijn interne transportcapaciteit uit te breiden naarmate de productie van vliegtuigen toenam. De ontwikkeling begon halverwege de jaren 2010, op basis van het A330-200-platform, maar met ingrijpende aanpassingen. De eerste vlucht in 2018 was een belangrijke mijlpaal, omdat daarmee werd aangetoond dat het ontwerp in staat is om oversized onderdelen efficiënt door heel Europa te vervoeren.

7: Airbus BelugaXL

Het vliegtuig is bedoeld om grote Airbus-onderdelen tussen productielocaties te vervoeren, zodat de eindassemblage op tijd kan plaatsvinden. De enorme vrachtruimte biedt plaats aan vleugels, rompdelen en andere omvangrijke constructies die voor conventionele vrachtvliegtuigen een uitdaging zouden vormen. Door voorspelbare logistiek met een hoge capaciteit te bieden, helpt de BelugaXL het strak gesynchroniseerde productieritme van Airbus in meerdere landen in stand te houden.

Het verving de eerdere A300-600ST Beluga-vloot, die sinds de jaren negentig trouw dienst had gedaan, maar niet het volume had dat nodig was voor de moderne productie-eisen. De BelugaXL biedt 30% meer capaciteit, waardoor Airbus grotere modules in minder vluchten kan vervoeren. De komst ervan heeft de activiteiten gestroomlijnd en heeft vliegtuigspotters onbedoeld een nogal exotische traktatie opgeleverd. Er zijn zes BelugaXL's in gebruik.

6: KJ-600

Het uiterlijk van de KJ-600 is onmiskenbaar vreemd: een compact vliegtuig met twee turbopropmotoren, met daarop een grote draaiende schijf, rustend op spichtige landingsgestellen, en een romp die iets te klein lijkt voor zijn taak. De verhoudingen lijken excentriek, bijna experimenteel, alsof ingenieurs onderdelen uit verschillende decennia aan elkaar hebben geknutseld.

Die grote koepel is natuurlijk de rotodome waarin de radararray is ondergebracht. Deze biedt 360 graden scanning om vliegtuigen en schepen ver voorbij de horizon te volgen. Soortgelijke koepels bekronen andere vroege waarschuwingsvliegtuigen, zoals de Amerikaanse E-2 Hawkeye en de grotere E-3 Sentry, waarbij het principe hetzelfde is: hoogte plus rotatie is gelijk aan bereik.

6: KJ-600

De geschiedenis van de KJ-600 is geworteld in het streven van China om zijn groeiende vliegdekschepenvloot uit te rusten met onafhankelijke luchtbewaking en -controle. Vroeger waren vliegdekschepen voor hun operaties afhankelijk van scheepsradar en ondersteuning vanaf het land, maar dit bracht beperkingen met zich mee. De ontwikkeling van een speciaal vliegdekschip-vroegtijdige-waarschuwingsvliegtuig werd een strategische prioriteit, wat in de jaren 2010 leidde tot het KJ-600-programma.

Zijn rol is om te fungeren als de ogen en oren van de vliegdekschepen op afstand. Vanuit grote hoogte moet het dreigingen detecteren, gevechtsvliegtuigen aansturen en het luchtbeeld beheren. In wezen vergroot het het bewustzijn van de vloot tot ver buiten zijn eigen sensoren en zorgt het voor de coördinatie die essentieel is voor moderne marineoperaties.

5: Edgley Optica

De Edgley Optica ziet er onmiskenbaar vreemd uit. Zijn bolle neus en omhullende beglazing lijken bijna buitenaards, en het toestel heeft een kleine schare fans. Het vliegtuig ziet er niet uit alsof het zou moeten kunnen vliegen, maar toch doet het dat – met een griezelige, zwevende kwaliteit die het meer op een vliegende observatiebubbel dan op een vliegtuig doet lijken.

Zijn verhaal begint in de jaren 70. Ontwerper John Edgley wilde iets dat stil, zuinig en stabiel was bij lage snelheden. De Optica vloog voor het eerst in 1979. Hij beloofde een helikopterachtig zicht zonder de kosten van een helikopter. De vooruitgang stagneerde echter. Financiële problemen, wisselende eigendom en een tragisch ongeval in 1985 vertraagden wat een veelbelovende toekomst leek.

5: Edgley Optica

De tijdlijn die volgde was ongelijkmatig. De productie werd hervat, stopgezet en weer hervat. Een paar vliegtuigen kwamen terecht bij politie-, onderzoeks- en milieu-instanties. Exploitanten waardeerden de voorspelbare besturing en het enorme gezichtsveld. Het vliegtuig blonk uit in verkeersmonitoring, pijpleidinginspectie en natuuronderzoek. Toch bleven de orders klein en kwam het momentum nooit echt terug.

De vreemde vorm had praktische redenen: zichtbaarheid op de eerste plaats, geluidsreductie op de tweede plaats en efficiëntie op de derde plaats. De tekortkomingen kwamen later. Het ontwerp bleek te gespecialiseerd en de ondersteuningskosten bleven hoog. Toch was het idee goed. Tegenwoordig worden de taken vooral uitgevoerd door minder excentrieke, lichte helikopters, gyrocopters en patrouillevliegtuigen met vaste vleugels, zoals de Vulcanair P68.

4: Northrop B-2 Spirit

De Northrop B-2 Spirit heeft een zeer vreemde, spookachtige vorm: een donkere, naadloze vliegende vleugel die bijna bovennatuurlijk lijkt. Het uiterlijk is deels boemerang, deels slak, met een zaagtandachtige achterrand (de achterkant van het vliegtuig). Het is geen typisch vliegtuig – geen staart, geen conventionele romp – maar een onopvallende spookachtige verschijning. Het uiterlijk is het resultaat van een ontwerp dat evenzeer gericht is op het sturen van radiogolven als op het regelen van de luchtstroom.

De B-2, ontstaan tijdens de Koude Oorlog, was het resultaat van Amerika's streven naar strategische bombardementen die overleefbaar waren. Het vliegtuig vloog voor het eerst in 1989 en kwam in 1997 in dienst, waarna het zijn waarde bewees in conflicten in Kosovo, Irak en Afghanistan. Het gaf een nieuwe invulling aan wat precisie-stealthmissies konden zijn. Het is verbazingwekkend duur – elk exemplaar kost naar schatting 2,1 miljard dollar om te bouwen – en kost meerdere malen zijn gewicht in goud. Er vliegen slechts 19 exemplaren en er zullen er geen meer worden gebouwd.

4: Northrop B-2 Spirit

Het bedrijf Northrop hield meer dan 40 jaar lang zonder succes vast aan het concept van een bommenwerper met alleen vleugels, voordat de B-2 in gebruik werd genomen. Het vleugelontwerp van de B-2 minimaliseert de radardoorsnede door verticale oppervlakken en vlakke rompzijden te elimineren. Het gebruik van composietmaterialen, radarabsorberende materialen en structuren, afgeronde randen en afgeschermde motoren vermindert de zichtbaarheid nog verder, waardoor het toestel moeilijk te detecteren is.

De rol van de B-2 is strategisch: het afleveren van nucleaire of conventionele munitie over zeer lange afstanden, met bijtanken in de lucht. Het biedt nauwkeurige, discrete opties voor dwang of conflict, en zijn spookachtige uiterlijk past bij zijn missie: onzichtbaar toeslaan, van veraf. De B-2 werd voor het laatst in juni 2025 in de strijd ingezet, tijdens Operatie Midnight Hammer, toen zeven B-2 Spirits drie Iraanse nucleaire locaties (Fordow, Natanz en Isfahan) aanvielen met GBU-57 bunkerbommen.

3: ShinMaywa US-2

Vreemd is misschien niet het juiste woord om de magnifieke US-2 te beschrijven, maar hij is zeker ongebruikelijk en we kunnen het niet laten om erover te praten. Het is heel mooi dat we vandaag de dag nog steeds een grote vliegboot als de US-2 hebben – geen relikwie, maar een geavanceerd modern vliegtuig dat levens redt. Hij wordt aangedreven door vier Rolls-Royce AE 2100J-turboprops, die elk ongeveer 3424 kW (4592 pk) leveren, plus een vijfde LHTEC T800-turboshaft (oorspronkelijk ontwikkeld voor de geannuleerde Comanche stealth-aanvalshelikopter) voor grenslaagcontrole.

De extra motor blaast lucht over de vleugels en staart om de overtreksnelheid te helpen verminderen, waardoor zeer langzame starts en landingen op het water mogelijk zijn. Het kan opereren vanaf ruwe zeeën, snel vliegen (ongeveer 480 km/u) en een snelheid van maximaal 560 km/u bereiken. Het gewicht is ongeveer 47.600 kg.

3: ShinMaywa US-2

De US-2 is voortgekomen uit de rijke traditie van Japan op het gebied van vliegboten – een evolutie van de US 1A en eerdere ontwerpen van Shin Meiwa – en zet de nationale traditie van maritieme luchtvaart voort. Japan is omgeven door uitgestrekte oceanen, waardoor dergelijke vliegtuigen van onschatbare waarde zijn. Het verhaal begon toen de JMSDF behoefte had aan een hoogwaardig amfibievliegtuig voor reddingsoperaties op zee en in de lucht om verouderde voorgangers te vervangen. ShinMaywa blies zijn decennialange expertise op het gebied van vliegboten nieuw leven in en moderniseerde deze.

De vliegboten uit de ShinMaywa US-serie hebben meer dan 1000 reddingsmissies gevlogen en meer dan duizend mensen gered, waaronder een Amerikaans gezin 770 km voor de kust van Okinawa. De US-2 kan veilig landen op golven tot 3 meter hoog en heeft minder dan 300 meter water nodig om op te stijgen. Het vliegtuig bereikt regelmatig de meest afgelegen eilanden van Japan.

2: Bell Boeing V-22 Osprey

De V-22 Osprey is vreemd genoeg briljant: een tiltrotorvliegtuig dat verticaal opstijgt als een helikopter, maar vooruit vliegt als een vliegtuig. Zijn dubbele propellers draaien, waardoor hij zowel verticaal kan opstijgen als met hoge snelheid vooruit kan vliegen. Het is een onhandig ogende, maar ingenieuze hybride. Nachtelijke starts vanaf het dek van een vliegdekschip zijn bijzonder spectaculair.

Het toestel werd in de jaren 2000 geïntroduceerd en is ongeëvenaard veelzijdig: troepentransport, speciale operaties, vrachtvervoer en medische evacuatie, waarbij de flexibiliteit van een helikopter wordt gecombineerd met de snelheid van een vliegtuig. Hoewel het toestel enigszins controversieel is en sommigen vraagtekens plaatsen bij de kosten en de veiligheidsprestaties, is het over het algemeen geliefd bij piloten.

2: Bell Boeing V-22 Osprey

De V-22 Osprey maakt gebruik van een aandrijfas die beide motoren met elkaar verbindt, zodat elk van beide motoren beide rotors kan aandrijven via de onderling verbonden vleugelversnellingsbak. Deze opstelling is mechanisch complex, maar essentieel voor de veiligheid, omdat het vliegtuig hierdoor in de lucht kan blijven en bestuurbaar blijft, zelfs als een van de motoren uitvalt.

Het tiltrotorontwerp is essentieel voor de missie: verticaal opstijgen, hoge snelheden en multifunctionaliteit. Het toestel kan landen waar helikopters dat ook kunnen, maar vliegt sneller en verder: het heeft een topsnelheid van 509 km/u, twee keer zo snel als helikopters, en een bereik van ongeveer 925 km. De Osprey is een opvallend gezicht, deels helikopter, deels vliegtuig. Zijn eigenzinnige ontwerp maakt unieke mogelijkheden mogelijk, waardoor het een van de meest onderscheidende vliegtuigen is die vandaag de dag vliegen. Er zijn 400 V-22's gebouwd.

1: Scaled Composites Stratolaunch Roc

De Roc is een kolossaal vliegtuig. Het 'moederschip' Roc is een werkelijk buitengewone machine. Het is gebouwd door Scaled Composites, een bedrijf dat bekend staat om zijn wonderbaarlijk vreemde, eigenzinnige vliegtuigontwerpen. Het heeft twee rompen, zes straalmotoren en de grootste spanwijdte ter wereld: 117 meter. Het resultaat is een silhouet dat totaal anders is dan alle andere vliegtuigen. Het is speciaal ontworpen voor lancering vanuit de lucht en ziet er bijna uit alsof twee vliegtuigen aan elkaar zijn gekoppeld.

De rol ervan is in theorie eenvoudig, maar in de praktijk ambitieus: testvoertuigen naar grote hoogte brengen, waardoor veel van de complicaties van lanceringen vanaf de grond worden vermeden. 'Moederschepen' ondersteunen al sinds het einde van de jaren vijftig onderzoek en ruimtevaartgerelateerde projecten, te beginnen met B-52's die de X-15 optilden voor zijn suborbitale vluchten naar de ruimte. Deze traditie werd voortgezet met Pegasus-raketten die in 1990 vanuit een B-52 en later vanuit een L-1011 werden gelanceerd. Meer recentelijk vloog de LauncherOne van Virgin Orbit vanuit Cosmic Girl. Stratolaunch ontwikkelde zijn eigen speciale lanceersystemen voor grote hoogtes.